Należyta staranność (due diligence) została zdefiniowana przez wiele organizacji ponadnarodowych. ONZ jak OECD opracowały swoje wytyczne, zarówno w zakresie działalności biznesowej, jak i jej wpływu na prawa człowieka i na środowisko.
Należytą staranność definiuje się jako proces, który umożliwia przedsiębiorstwom identyfikację faktycznych i potencjalnych negatywnych skutków prowadzonej przez siebie działalności. Elementem należytej staranności jest również zapobieganie szeroko rozumianym negatywnym skutkom prowadzenia biznesu (zarówno istniejącym, jak i potencjalnym), a podejmowane działania powinny obejmować cały łańcuch dostaw i relacje z konsumentami. Podsumowując, jest to proces umożliwiający analizę ryzyka prowadzonej działalności z uwzględnieniem kwestii środowiskowych i społecznych.
Dyrektywa CSDDD
Na poziomie UE zagadnienie należytej staranności reguluje dyrektywa w sprawie należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju – CSDDD (Corporate Sustainability Due Diligence Directive) przyjęta wiosną 2024 roku. Termin na jej implementację to dwa lata. Dyrektywa nawiązuje do rozwiązań wypracowanych przez ONZ i OECD.
Formalnie dyrektywa obowiązuje tylko największych przedsiębiorców (również posiadających siedzibę poza UE) – zatrudniających powyżej 1000 pracowników i przychodach netto powyżej 450 mln EUR.
Dyrektywa pozwoli na ujednolicenie krajowych zasad należytej staranności, które wdrożyły niektóre kraje (np. Francja i Niemcy).
Weryfikacja przestrzegania zasad należytej staranności jest możliwa również przez analizę raportów zrównoważonego rozwoju, gdzie ujawnieniu podlegają kwestie społeczne (zarówno informacja o własnych pracownikach, jak i pracownikach w łańcuchu wartości, wpływie działalności na społeczności lokalne i konsumentów) oraz zarządcze (formalne i praktyczne narzędzia monitorowania łańcucha wartości, zapobieganiu korupcji i naruszeniu praw człowieka).
Należyta staranność w MŚP
Małe i średnie przedsiębiorstwa nie będą bezpośrednio objęte przepisami dyrektywy, ale wejście w życie CSDDD będzie oddziaływało również na sektor MŚP.
Podobnie jak w przypadku redukcji śladu węglowego, odbiorcy towarów i usług, którzy mają obowiązek raportowania, będą oczekiwali informacji na temat przestrzegania praw człowieka i przepisów o ochronie środowiska. MŚP musi liczyć się z tym, że jeżeli w procesie produkcji wykorzystuje surowce pochodzące z krajów, gdzie np. do pracy wykorzystuje się dzieci, bądź proces wydobycia/wytworzenia istotnie negatywie oddziałuje na środowisko, kontrahent będzie oczekiwał zapewnień, że nasz produkt został wytworzony z uwzględnieniem zasad należytej staranności. W praktyce oznacza to co najmniej wiarygodne zapewnienie dostawcy, że surowce i półprodukty, które dostarcza MŚP zostały wytworzone z poszanowaniem podstawowych praw człowieka i ochrony środowiska.
Trzeba mieć świadomość, że problem nie dotyczy tylko dużych zakładów przetwórczych. Branże, które szczególnie powinny zwrócić uwagę na przestrzeganie zasad należytej staranności w łańcuchu dostaw to m.in. kosmetyczna (materiały kopalne do produkcji kosmetyków), spożywcza (wylesianie, poszanowanie praw społeczności lokalnych), elektroniczna (warunki produkcji podzespołów pochodzących z Azji).
Podsumowując, należytej staranności nie można ograniczać wyłącznie do sytuacji w polskim zakładzie. Musi ona obejmować system monitorowania dostawców, czyli cały łańcuch dostaw.
